YANLIŞ ÖĞRETİLEN ZIT ANLAMLI KELİMELER

&nbsp;<br />Karşıt (zıt) anlam konusunda zaman zaman sınavlarda sorular &ccedil;ıkıyor.&nbsp; Karşıt anlamlı kelimeleri &ouml;ğretirken yapılan yanlışa ilişkin ge&ccedil;en g&uuml;n bir a&ccedil;ıklama yapmıştım. Videoda&nbsp; bu g&uuml;ne kadar bize zıt anlamlı olarak &ouml;ğretilen bazı kelimelerin ger&ccedil;ekte zıt olmadığı y&ouml;n&uuml;ndeki d&uuml;ş&uuml;ncemi paylaşmıştım. Video on binlerce eğitimci tarafından izlendi. &Ccedil;eşitli sorular geldi veya yorumlar yapıldı. Konuyu daha ayrıntılı şekilde ele almak faydalı olacak.<br />T&uuml;rk Dil Kurumu karşıt anlamlı kelimelere şu &ouml;rnekleri vererek izah ediyor: &ldquo;Anlamları birbirinin karşıtı olan (s&ouml;z), zıt anlamlı: Aşağı yukarı, ileri geri, siyah beyaz, dar geniş, b&uuml;y&uuml;k k&uuml;&ccedil;&uuml;k gibi&rdquo;<br />Bu bağlamda karşıt anlamlı kelimelere &ouml;rnek olarak &ldquo;Cesur-korkak, a&ccedil;mak-kapatmak, hafif- ağır, kaybetmek-bulmak, zengin- fakir, a&ccedil;-tok &nbsp;gibi kelimeleri de &ouml;rnek verebiliriz.<br />Gelelim yanlış &ouml;rneklere;<br />Beyaz ile siyah veya ak ile kara&nbsp; zıt kelimelere en fazla&nbsp; verilen &ouml;rneklerdendir. Oysa bu kelimeler arasında zıtlık yoktur. &Ccedil;evremizdeki varlıklar değişik renklerdedir. Renkler birbirinin karşıtı olamazlar. Ne sarının karşıtı kırmızıdır. Ne yeşilin karşıtı mavidir. Beyazın a&ccedil;ık, siyahın ise koyu olmasından kaynaklanan bir zıtlık d&uuml;ş&uuml;ncesi olabilir ancak bu durumda zıt olan kelimeler a&ccedil;ık ve koyu kelimeleridir, renkler değil. Bazıları siyah ve beyazın renk olmadığı gibi bilimsel yaklaşımlar sergilese de binlerce yıldır dilimizde renkler sayılırken siyah ve beyaz renk olarak kabul edilir. Birisine g&ouml;mleğinin rengini sorduğunuzda beyaz veya siyah diyebilir.&nbsp; Benim kişisel d&uuml;ş&uuml;nceme g&ouml;re renklerin birbiriyle karşıtlığı yoktur.<br />Bu g&uuml;ne kadar bize zıt olarak &ouml;ğretilen yaz- kış kelimeleri aslında zıt anlamlı değildir. Bir yıl 4 mevsimden oluşur. Yazın zıttı ne ilkbahardır ne sonbahar ne de kıştır. Burada yazın sıcak kışın ise soğuk olmasından kaynaklı bir his ile mevsimleri zıt olarak &ouml;ğretmek doğru değildir. Burada zıt olan soğuk ve sıcak kelimeleridir. Yaz ve kış farklı iki mevsim olup birbirinin zıttı değildir.<br />Zıt olmayan başka bir kelime ise tatlı ile acıdır. Tatlının zıttı olarak acı &ouml;ğretilse de bunlar diğer tatlar gibidir ve aralarında zıtlık ilişkisi yoktur. Birisi kalkıp tatlının zıttı ekşidir veya mayhoştur da diyebilir. Burada zıt diyebileceğimiz bir durum yoktur. Birbirinden farklı tatlar vardır. Acı ile tatlı birbirinin zıttı değildir.<br />Karşıt anlama yanlış &ouml;rneklerden birisi de sabah ile akşamdır. Sabah g&uuml;nd&uuml;z&uuml;n başlangıcı akşam ise g&uuml;nd&uuml;z&uuml;n bitişi olduğu i&ccedil;in sanki birbirinin zıttı gibi d&uuml;ş&uuml;n&uuml;lmektedir oysa sabahın zıttı ne &ouml;ğlen ne ikindi ne de akşamdır. Bunlar g&uuml;n&uuml;n farklı zaman dilimleridir.<br />Yanlış &ouml;rneklerden birisi de d&uuml;n ve yarın kelimeleridir. Ge&ccedil;miş ve gelecek kelimeleri arasında bir zıtlık vardır ama d&uuml;n, bu g&uuml;n, yarın, ertesi g&uuml;n gibi kelimeler arasında bir zıtlık aramak doğru olmaz. Bunlar farklı zaman dilimleridir ve aralarında&nbsp; karşıtlık yoktur.<br />Bir başka yanlış &ouml;rnek &ouml;lmek ve doğmak kelimeleri olarak karşımıza &ccedil;ıkar.&nbsp; &Ouml;l&uuml; olmanın zıttı yaşıyor olmaktır, doğmak değildir.<br />Yine kitaplarda ve internet sitelerinde &nbsp;zıt anlamlı olarak verildiğini g&ouml;rd&uuml;ğ&uuml;m bazı yanlış &ouml;rnekler şunlardır:<br />Bu&ccedil;uk-tam:&nbsp; Bence tamın zıttı bu&ccedil;uk değildir. Olsa olsa tamın zıttı eksik olur, bu&ccedil;uk değil.<br />Deniz &ndash;kara: Bu bakış a&ccedil;ısıyla karanın zıttı okyanus veya g&ouml;l de olabilir. Dolayısıyla b&ouml;yle bir zıtlık doğru değildir.<br />Doğmak-&ouml;lmek: &Ouml;lmenin zıttı yaşamak kelimesi olabilir belki ama doğmak ile &ouml;lmek arasında zıtlık olduğunu d&uuml;ş&uuml;nm&uuml;yorum.<br />D&ouml;vmek- sevmek: Sevmek kelimesinin zıttı olsa olsa nefret etmek olur. D&ouml;vmek kelimesi kesinlikle sevmek kelimesinin karşıtı değildir.<br />G&ouml;ğ&uuml;s-sırt: V&uuml;cudumuzun bir b&ouml;l&uuml;m&uuml; diğerinin zıttı olamaz. Ayak ile baş, el ile ayak zıt olmadığı gibi g&ouml;ğ&uuml;s ile sırt da zıt değildir.<br />Dik- eğik: Dik kelimesinin karşıtı yatık olabilir. Eğik dikin zıttı değildir.<br />G&ouml;r&uuml;ld&uuml;ğ&uuml; gibi ger&ccedil;ekte karşıt olmayan bir&ccedil;ok yanlış &ouml;rnek değişik kaynaklarda yer almaktadır. O kaynağı yazanların kişisel kanaatlerine g&ouml;re b&ouml;yle bir durum ortaya &ccedil;ıkmaktadır.<br />Karşıt anlamlı kelimeleri belirlemek i&ccedil;in herkesin kabul edeceği bir y&ouml;ntem bulmanın gerektiğini d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. B&ouml;ylece bu konudaki farklı &ouml;ğretilerin &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ilmiş olacaktır.<br />Ben y&ouml;ntem olarak bir şeyin tam zıddını bulmak i&ccedil;in &nbsp;soru soruyorum ve cevabında hayır dedikten sonra tam zıttını arıyorum. Şayet bir tek cevap veriliyorsa o kelimenin zıttı oluyor. Ama birden farklı &nbsp;cevap verilebiliyorsa o zaman bir zıtlık s&ouml;z konusu olmuyor. &Ouml;rneklerle a&ccedil;ıklayayım:<br />Adam zengin mi?&nbsp; Hayır Fakir<br />Pencere a&ccedil;ık mı? Hayır kapalı<br />A&ccedil; mısın? Hayır tokum.<br />&Ccedil;antan hafif mi? Hayır ağır.<br />Bu &ouml;rneklerde g&ouml;r&uuml;ld&uuml;ğ&uuml; &uuml;zere verilen kelimelerin zıttı vardır.<br />Bu y&ouml;ntemi yukarıda izah ettiğim yanlış &ouml;ğrendiğimiz kelimeler i&ccedil;in uygulayıp bir test &nbsp;edelim.<br />G&ouml;mleğin siyah mı? Hayır mavi, sarı, yeşil, beyaz gibi cevaplar verilebilir. O zaman tek cevap olmadığı i&ccedil;in siyahın zıttı beyaz değildir.<br />Eve sabah mı d&ouml;neceksin? &nbsp;Hayır &ouml;ğlen, &ouml;ğleden sonra, ikindi vakti, akşam veya yatsı d&ouml;neceğim gibi cevaplar verilebilir &ouml;ğle ise sabahın zıttı akşam değildir.<br />Memlekete&nbsp; en son yazım mı gittin? Hayır, ilkbaharda, sonbaharda veya kışın gittim denilebilir. Yaz, kışın karşıtı değildir.<br />Elma tatlı mı? Hayır ekşi, mayhoş denilebilir. Tatlının zıttı acı değildir.<br />Adam kazada &ouml;ld&uuml; m&uuml;? Hayır yaşıyor. &Ouml;lmenin zıttı doğmak değildir.<br />Yazmış olduklarım tamamen kişisel d&uuml;ş&uuml;ncemdir. Bu d&uuml;ş&uuml;nceme katılacaklar veya katılmayacaklar olabilir. Bu konuda, işin sorumlusu olan T&uuml;rk Dil Kurumunun bir &ccedil;alışma yapması gerektiğini d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. B&ouml;ylece hem ders kitaplarını hem de yardımcı kaynak kitaplarını hazırlayanlar TDK&rsquo;nın &ccedil;alışmasını esas alacağından &ouml;ğretimde birliktelik sağlanmış olur.&nbsp;<br />&nbsp;<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br />Doğan CEYLAN
YORUM EKLE

banner2

banner1

banner7